Aby zostać mediatorem w sprawach cywilnych, trzeba spełnić warunki z art. 183² KPC (pełna zdolność do czynności prawnych i pełnia praw publicznych), a stałym mediatorem zostaje się po wpisie na listę prezesa sądu okręgowego: trzeba m.in. mieć ukończone 26 lat, znać język polski, wykazać wiedzę i umiejętności z mediacji oraz nie być prawomocnie skazanym za umyślne przestępstwo ani umyślne przestępstwo skarbowe. Opłata skarbowa od decyzji o wpisie to 10 zł, a bazowa stawka urzędowa za mediację cywilną skierowaną przez sąd w 2026 r. wynosi od 300 zł do 8000 zł za całe postępowanie (plus VAT, jeśli mediator jest jego podatnikiem).

Kim jest mediator i czym różni się od stałego mediatora?

W postępowaniu cywilnym mediatorem może być osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych, która korzysta w pełni z praw publicznych. Poniższe zasady i porównanie dotyczą mediatorów w sprawach cywilnych, a mediację karną regulują odrębne przepisy (ostatnia sekcja). Mediatorem nie może być sędzia, ale zakaz nie dotyczy sędziów w stanie spoczynku (art. 183² § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego, t.j. Dz.U. 2026 poz. 468, dalej: KPC). Przepis nie wymienia asystenta sędziego, ale w mediacji karnej jest on już wyłączony (art. 23a § 3 kpk, opisany niżej). Mediacja jest dobrowolna. Prowadzi się ją na podstawie umowy o mediację albo postanowienia sądu, który kieruje strony do mediacji (art. 183¹ § 1 i 2 KPC).

Stały mediator to osoba wpisana na listę prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego (art. 157a pkt 6 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, t.j. Dz.U. 2024 poz. 334 ze zm., dalej: ustawa o ustroju sądów). Poza tym wpisem obowiązują go dodatkowe warunki z art. 157a. Organizacje pozarządowe i uczelnie mogą prowadzić własne listy mediatorów, ale wpis na taką listę wymaga pisemnej zgody mediatora (art. 183² § 3 KPC). To osobny rejestr, nie lista sądowa.

Cecha Mediator bez wpisu na listę sądową Stały mediator
Warunki Art. 183² § 1 i 2 KPC Art. 183² § 1 i 2 KPC oraz art. 157a pkt 2–5 ustawy o ustroju sądów
Kto prowadzi rejestr Brak listy sądowej (własne listy prowadzą organizacje pozarządowe i uczelnie) Prezes sądu okręgowego, lista dla swojego okręgu (art. 157d § 1)
Dane publiczne Zależą od listy, na której figuruje Lista w siedzibie sądu i w BIP sądu (art. 157e)

Ani KPC, ani art. 157a nie wprowadzają państwowego egzaminu, wymaganego kierunku studiów ani minimalnej liczby godzin szkolenia. Nie ma więc „państwowej licencji mediatora”. Wiedzę i umiejętności dokumentuje kandydat (opisano to niżej).

Jakie warunki trzeba spełnić, aby zostać mediatorem?

Stałym mediatorem może być osoba, która spełnia łącznie sześć warunków z art. 157a ustawy o ustroju sądów:

  1. spełnia warunki z art. 183² § 1 i 2 KPC (pełna zdolność do czynności prawnych, pełnia praw publicznych, brak statusu czynnego sędziego),
  2. ma wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji,
  3. ukończyła 26 lat,
  4. zna język polski,
  5. nie była prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe,
  6. została wpisana na listę stałych mediatorów.

Nie trzeba być prawnikiem ani mieć wyższego wykształcenia: przepis wymaga „wiedzy i umiejętności”, a nie dyplomu. Jeśli myślisz o drodze prawniczej, zobacz też, jak zostać adwokatem. Wykształcenie liczy się tylko jako jeden z dokumentów, którymi kandydat te umiejętności potwierdza, i trafia na listę jako dane o mediatorze (art. 157d § 2 pkt 3).

Jak zdobyć wiedzę i umiejętności: szkolenie dla mediatorów, studia, praktyka?

Przepisy nie wskazują jednej drogi. Rozporządzenie wylicza, czym kandydat może wykazać wiedzę i umiejętności: informacjami o liczbie przeprowadzonych mediacji, spisem publikacji o mediacji, opiniami ośrodków mediacyjnych lub osób fizycznych, dokumentami o wykształceniu, zaświadczeniami o szkoleniach z mediacji i o specjalizacji (§ 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 20.01.2016 r. w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów, Dz.U. 2016 poz. 122). Biznes.gov.pl podaje jako przykłady: certyfikat potwierdzający kwalifikację „Prowadzenie mediacji sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych”, wydany w Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji, dyplom studiów podyplomowych z mediacji oraz dyplom szkolenia mediacyjnego, na przykład według standardów Społecznej Rady ds. Alternatywnych Metod Rozwiązywania Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości.

Z tego wynika, jak wybierać szkolenie dla mediatorów:

  • organizator powinien wystawiać zaświadczenie lub certyfikat, który da się dołączyć do wniosku jako dokument o odbytym szkoleniu z mediacji,
  • program powinien wskazywać obszar mediacji, bo lista stałych mediatorów zawiera także informacje o specjalizacji (art. 157d § 2 pkt 4),
  • zaświadczenie powinno podawać liczbę godzin i zakres programu, żeby prezes sądu mógł ocenić jego treść. Prezes może zażądać okazania oryginałów, gdy ma wątpliwości co do treści lub autentyczności dokumentów (§ 5 ust. 2 rozporządzenia).

Dodatkowym dowodem doświadczenia są opinie ośrodków mediacyjnych i liczba prowadzonych mediacji. Kandydat bez doświadczenia mediacyjnego może przedłożyć dokumenty o wykształceniu i odbytych szkoleniach. Sam dyplom lub certyfikat nie gwarantuje wpisu, bo prezes sądu sprawdza, czy kandydat spełnia warunki z art. 157a pkt 1–5, w tym czy ma wiedzę i umiejętności (§ 6 rozporządzenia).

Jak krok po kroku uzyskać wpis na listę stałych mediatorów?

  1. Wybierz sąd okręgowy. Wniosek składa się do prezesa wybranego sądu okręgowego (§ 3 rozporządzenia). Każdy prezes prowadzi listę dla swojego okręgu (art. 157d § 1).

  2. Pobierz urzędowy formularz. Jego wzór jest załącznikiem do rozporządzenia. Kandydat wskazuje w nim dane, które mają trafić na listę: imię, nazwisko, rok urodzenia, adres do korespondencji, informacje o wykształceniu, szkoleniach i specjalizacji. Telefon i e-mail umieszcza się na liście tylko na wniosek mediatora (art. 157d § 2 i 3).

  3. Dołącz siedem oświadczeń. Według wykazu załączników do formularza kandydat oświadcza, że: ukończył 26 lat, ma pełną zdolność do czynności prawnych, korzysta w pełni z praw publicznych, jest albo nie jest sędzią w stanie spoczynku, zna język polski, nie został prawomocnie skazany za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe i jest świadomy odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie (art. 233 Kodeksu karnego). Oświadczenie o niekaralności składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej, z klauzulą „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.” (art. 157b § 3).

  4. Dołącz dokumenty o wiedzy i umiejętnościach (kopie, opisane w poprzedniej sekcji) oraz potwierdzenie opłaty skarbowej. Według biznes.gov.pl opłata wynosi 10 zł, co odpowiada stawce za „decyzję inną niż wymieniona” (ustawa o opłacie skarbowej, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1154, załącznik, cz. I pkt 53), a numer konta podaje strona właściwego sądu okręgowego.

  5. Poczekaj na decyzję. Wpisu dokonuje prezes sądu okręgowego decyzją administracyjną (art. 157b § 1 i 1a). Jeśli w ciągu 14 dni od doręczenia wniosku prezes nie wyda decyzji ani postanowienia, sprawę uznaje się za załatwioną milcząco zgodnie z żądaniem wnioskodawcy (art. 157b § 1b).

  6. Odwołaj się, jeśli wpis odmówiono. Od decyzji o wpisie lub skreśleniu przysługuje odwołanie do prezesa sądu apelacyjnego (art. 157c § 3). Zgodnie z art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego składa się je za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w ciągu 14 dni od jej doręczenia. Biznes.gov.pl informuje, że po odmowie można ubiegać się o zwrot opłaty skarbowej.

  7. Załóż konto w portalu informacyjnym. Od 1 marca 2026 r. stały mediator ma obowiązek posiadać konto w portalu informacyjnym sądów powszechnych (art. 157b § 4 ustawy o ustroju sądów dodany ustawą z Dz.U. 2025 poz. 1172, art. 6 pkt 3 i art. 16; informacja Ministerstwa Sprawiedliwości). Według tej informacji brak konta wiąże się z konsekwencjami dla doręczeń elektronicznych.

Ile kosztuje droga do zawodu mediatora?

Jedyny koszt urzędowy, który podaje biznes.gov.pl, to opłata skarbowa 10 zł od decyzji w sprawie wpisu na listę, której potwierdzenie dołącza się do wniosku. Ceny szkoleń i studiów podyplomowych ustalają ich organizatorzy, a przepisy ich nie regulują, więc tekst nie podaje widełek. Aktualną cenę sprawdź w cenniku organizatora lub uczelni z datą jego publikacji.

Ile zarabia mediator?

Dla mediacji w sprawach cywilnych, do których skierował strony sąd, wynagrodzenie określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12.02.2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 170, obowiązuje od 17.02.2026 r.). Kwoty dotyczą całego postępowania mediacyjnego i są stawkami za jedną sprawę, nie miesięcznym dochodem.

Rodzaj sprawy Wynagrodzenie mediatora (§ 2)
Majątkowa o wartości sporu do 200 000 zł 2% wartości sporu, nie mniej niż 300 zł i nie więcej niż 4000 zł
Majątkowa o wartości sporu powyżej 200 000 zł 4000 zł plus 1% nadwyżki ponad 200 000 zł, nie więcej niż 8000 zł
Niemajątkowa lub o nieustalonej wartości sporu 300 zł za pierwsze posiedzenie i 200 zł za każde kolejne, łącznie nie więcej niż 900 zł
Jak wyżej, ale bez posiedzenia mediacyjnego 300 zł za całość postępowania

Wynagrodzenie zaokrągla się w górę do pełnego złotego. Przykłady: przy sporze o 50 000 zł stawka wynosi 1000 zł, przy sporze o 12 000 zł wynik 240 zł podnosi się do minimum 300 zł, a przy sporze o 500 000 zł stawka to 4000 zł plus 3000 zł, czyli 7000 zł. Górny limit 8000 zł osiąga się przy wartości sporu 600 000 zł. Podane kwoty są bazowe: wynagrodzenie mediatora, który jest podatnikiem obowiązanym do rozliczenia VAT, podwyższa się o należny podatek, więc może przekroczyć 8000 zł. Tak samo podwyższa się kwotę zwracanych wydatków, w stosunku do której mediatorowi przysługiwało prawo do obniżenia podatku należnego o naliczony (§ 5 ust. 1 i 2). Poza wynagrodzeniem zwracane są udokumentowane wydatki: przejazdy według zasad podróży służbowej w sferze budżetowej, najem sali do 110 zł za posiedzenie i korespondencja do 50 zł (§ 3). Jeśli strony nie przystąpią do mediacji, mediatorowi przysługuje zwrot wydatków do 110 zł (§ 4). W sprawach skierowanych przed 17.02.2026 r. stosuje się dawne przepisy (§ 6).

Rozporządzenie nie mówi nic o liczbie spraw, jakie mediator dostanie. Wpis na listę nie gwarantuje skierowań. Roczny dochód zależy więc od liczby prowadzonych mediacji i ich wartości.

Urzędowej statystyki zarobków samych mediatorów nie ma. Najbliższe dane daje GUS: w strukturze wynagrodzeń według zawodów za październik 2024 r. (publikacja z 10.02.2026 r.) grupa 263 „Specjaliści z dziedzin społecznych i religijnych” miała przeciętne wynagrodzenie brutto 9449,61 zł, a mediana wyniosła 8767,07 zł (Tabl. 5 i 13). Zawody mediatora (263502) i mediatora sądowego (263507) należą do podgrupy 2635 w klasyfikacji zawodów i specjalności (Dz.U. 2025 poz. 1534). GUS publikuje jednak dane tylko do poziomu grupy 263, w której są też m.in. ekonomiści, socjolodzy, psycholodzy i duchowni. Badanie obejmuje wyłącznie pracowników podmiotów zatrudniających powyżej 9 osób, więc nie opisuje mediatorów prowadzących działalność na własny rachunek.

W jakich sprawach pracuje mediator?

W postępowaniu cywilnym sąd może skierować strony do mediacji na każdym etapie sprawy. Strona ma tydzień od ogłoszenia lub doręczenia postanowienia na sprzeciw, chyba że wcześniej zgodziła się na mediację (art. 183⁸ § 1 i 2 KPC). Mediacja może też przebiegać przed wszczęciem postępowania, na podstawie umowy stron (art. 183¹ § 2 i 4).

Mediacja funkcjonuje również w sprawach karnych. Sąd lub referendarz sądowy, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator lub inny organ prowadzący to postępowanie, mogą skierować sprawę do mediacji z inicjatywy lub za zgodą oskarżonego i pokrzywdzonego, a udział w niej jest dobrowolny (art. 23a Kodeksu postępowania karnego). Mediatorem w takiej sprawie nie może być m.in. czynny zawodowo sędzia, prokurator ani asystent sędziego (§ 3). Pokrewną funkcję przy sądach opisujemy w tekście o zarobkach kuratora sądowego. Warunki dla osób prowadzących mediację w sprawach karnych i sposób ich powoływania określa osobne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości (art. 23a kpk).

Najczęściej zadawane pytania

Czy stały mediator może odmówić prowadzenia mediacji?

Tak, ale tylko z ważnych powodów, o których musi niezwłocznie powiadomić strony, a gdy skierował je sąd, także sąd (art. 183² § 4 KPC). W mediacji wszczynanej przez stronę przez doręczenie mediatorowi wniosku (art. 183⁶ § 1 KPC) mediacja nie zostaje wszczęta, jeśli stały mediator odmówi jej prowadzenia w ciągu tygodnia od doręczenia mu wniosku (art. 183⁶ § 2 pkt 1 KPC).

Czy stały mediator może prowadzić spotkania informacyjne w sądzie?

Tak, spotkanie informacyjne o polubownych metodach rozwiązywania sporów może prowadzić stały mediator, obok sędziego, referendarza sądowego, urzędnika sądowego i asystenta sędziego (art. 183⁸ § 4 KPC, t.j. Dz.U. 2026 poz. 468). Na takie spotkanie wzywa strony przewodniczący lub referendarz sądowy.

Czy wpis na listę w jednym sądzie okręgowym wystarcza do wpisu w innym?

Prawomocna decyzja o wpisie jest podstawą wpisu na listę w innym sądzie okręgowym, na wniosek mediatora złożony do prezesa tego sądu (art. 157d § 4 ustawy o ustroju sądów). Do wniosku dołącza się wtedy decyzję o dotychczasowym wpisie, a oświadczeń z wykazu załączników nie składa osoba już wpisana na listę w innym okręgu (rozporządzenie, Dz.U. 2016 poz. 122, § 7 i wzór wniosku).

Kiedy mediator zostaje skreślony z listy stałych mediatorów?

Prezes sądu okręgowego skreśla stałego mediatora w pięciu przypadkach: śmierci, wniosku mediatora, utraty któregoś z warunków z art. 183² § 1 i 2 KPC, prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe oraz stwierdzenia nienależytego wykonywania obowiązków (art. 157c § 1). Mediator zawiadamia prezesa o zmianie danych na liście i o utracie warunków w ciągu 14 dni od zdarzenia (art. 157d § 5).

Kto płaci mediatorowi, jeśli strony nie rozliczą się z nim w całości?

Wynagrodzenie i zwrot wydatków obciążają strony, a mediator pobiera je bezpośrednio od nich (art. 183⁵ § 1 i 2 KPC). Niewypłaconą część mediator może zgłosić sądowi, który na jego wniosek ustala i przyznaje należność (art. 183⁵ § 3). Mediator może też zgodzić się na mediację bez wynagrodzenia (§ 1).